<< terug

Bloemen, poëzie en de klassieke oudheid

door Rik Jaspers

De illustratie op de voorplaat van dit nummer is ontleend aan een boek van de Nijmeegse kunstenaar Margriet Smulders dat onlangs is uitgekomen. In Sirene, verlangen en verleiding worden gefotografeerde bloemstillevens gecombineerd met figuren uit de klassieke Griekse mythologie.

Margriet Smulders, geboren in Bussum in 1955, studeerde psychologie in Nijmegen voordat ze naar de kunstacademie in Arnhem ging. In het verleden heeft ze fotoseries gemaakt met diverse thema's.
Als een Nederlandse pendant van de Amerikaanse kunstenaar Cindy Sherman heeft ze heersende vrouwelijke rolpatronen onderzocht. Andere thema's zijn het moederschap, het (eigen) gezin, de kermis en stillevens met bloemen. Vaak lijkt er een spanning te zijn tussen een al of niet opgelegd ideaalbeeld en de weerbarstige werkelijkheid. Het zijn meestal geënsceneerde foto's waarbij veel aandacht aan het decor is besteed. Naast vrij werk fotografeert Smulders ook in opdracht. Een opvallende opdrachtgever was de Katholieke Universiteit, die haar ter gelegenheid van het vijfenzeventigjarige bestaan in 1998 vijfenzeventig portretten liet maken.
Sirene, verlangen en verleiding meet ruim dertig centimeter in het vierkant. De vrouw op de kaft is Smulders zelf. Deze coverfoto is vorig jaar door Museum het Valkhof aangekocht. De hoofdmoot van het boek bestaat uit negentien kleurenfoto's van zorgvuldig opgezette bloemstillevens, waarop niet alleen bloemen, maar ook vruchten en glazen objecten figureren. De foto's zijn vernoemd naar figuren uit de Griekse mythologie zoals Medusa, Penthesileia, Demeter, etcetera. Elke foto wordt begeleid door twee teksten: een beschrijvende tekst die iets over de mythologische figuur vertelt, en een poëtisch fragment dat op die figuur geïnspireerd is. Er zijn teksten gebruikt van uiteenlopende schrijvers als Sappho, Baudelaire, Judith Herzberg, Oscar Wilde, Euripides, Imme Dros en nog een paar anderen. "Drama's die nu nog steeds opnieuw plaatsvinden. Ze zijn niet voor niets klassiek", zegt Smulders over de mythologische verhalen.
Die combinatie van bloemstillevens met onderwerpen uit de klassieke oudheid is interessant. Smulders' werk refereert aan de Nederlandse schilderkunst van de zeventiende eeuw, die opviel door een keuze voor volkse taferelen, alledaagse landschappen en bloemstillevens, terwijl in de rest van Europa in die tijd vooral historiestukken en schilderijen over mythologische onderwerpen in aanzien stonden.

De foto's zijn erg zorgvuldig opgezet. Er is goed gekeken naar kleurcombinaties en -contrasten. Dat doet opnieuw aan de Nederlandse schilderkunst uit de Gouden Eeuw denken: die oude meesters maakten ook voortreffelijk gebruik van dezelfde mogelijkheden van de kleur.
Die zorgvuldige aanpak staat vreemd genoeg in contrast met het ontbreken van een duidelijke kijkrichting of een visueel centrum in de meeste foto's. Wat ook opvalt is dat Medusa uit de toon valt. De andere foto's hebben min of meer dezelfde opzet: bloemstillevens op een spiegelend oppervlak, maar Medusa is een foto van een aantal glazen objecten (de kunstenaar ontwerpt die zelf) die in de vloedlijn op het strand liggen. Het doet aan kwallen denken: 'medusa' is dan ook een term voor een volwassen kwal.
De introductietekst van kunstcritica Pietje Tegenbosch is verhelderend, maar misschien een beetje moeilijk door te komen. Al met al geeft het boek naast de presentatie van Smulders' recente bloemstillevens ook een indruk van eerder werk, waaronder ook ruimtelijke installaties, en van de ontwikkeling van de kunstenaar door de jaren heen.
Het boek ziet er fraai uitgevoerd uit. De vormgeving is goed, al is het soms lastig om witte letters op een lichtblauwe achtergrond te lezen. Een mooi bladerboek, het staat goed op de salontafel, en het heeft ook nog inhoud.

Het portret van Margriet Smulders bij dit artikel is gemaakt door Jan Lintsen.

De oorspronkelijke foto's zijn nog tot 2 oktober in Galerie Nouvelles Images in Den Haag te zien.
Het boek Sirene, verlangen en verleiding (ISBN 90 6657 271 X, uitgeverij Kempen Publishers BV, Liempde) is voor ca. 40 euro te koop.

Zie voor meer informatie op internet: http://www.margrietsmulders.nl.