Het einde van een Nijmeegse mediatraditie


"Radio Rataplan uit de lucht


De dagen van Radio Rataplan zijn geteld. Niet een gebrek aan vrijwilligers, noch de diefstal van tienduizend gulden door de voormalige penningmeester zijn echter de directe aanleiding. De Rijksdienst voor de Radiocommunicatie legt de zender met een torenhoge boete het zwijgen op.

Eén seconde voor twaalf, op vrijdag 11 mei, verdwijnt Radio Rataplan voorgoed uit de ether. De zender die Nijmegen ruim 21 jaar lang voorzag van alternatief nieuws en muziek is door de Rijksdienst voor Radiocommunicatie(RDR) gesommeerd voor 12 mei met de uitzendingen te stoppen. Gebeurt dat niet, dan hangt de eigenaren van woonwerkpand De Pontanus een boete van 75.000 gulden boven het hoofd. Een omslag bij de rijksdienst die vroeger alleen de zender weghaalde. Zo'n verlies kon dan nog gecompenseerd worden met de opbrengsten van een benefietfeest. Bovendien bleef de rest van de apparatuur ongemoeid. De enige uitzondering is een inval tijdens de Piersonaffaire waar de ME de complete inboedel aan diggelen sloeg.
Die 75.000 gulden kunnen op geen enkele manier opgehoest worden. Een triest einde voor een medium dat jarenlang fungeerde als een broeinest voor nieuw radio- en dj-talent. De bekende vrouwelijke dj's Esther en Loes begonnen hun carrière bij Rataplan. Ook stroomde een deel van de redacties van legendarische programma's als De Tafel van Zes en Flikkerradio Kuifje uiteindelijk door naar Hilversum.
Voor de huidige medewerkers betekent het einde van de zender dat er geen plek meer is waar ze hun eigen dingen kunnen doen, die niet altijd hoeven overeen te stemmen met de geldende radioregels. Woordvoerder Matthijs de Jonge werkt al ruim zeven jaar bij de zender: "Rataplan biedt ruimte aan allerlei groeperingen en maatschappelijke stromingen die in de reguliere media niet aan bod komen. De zender heeft bijvoorbeeld een daklozenprogramma en een uitzending met alleen gabbermuziek. Niet dat ik zelf nu zo geïnteresseerd ben in dat soort muziek, maar ik vind wel dat er ruimte voor moet zijn voor zulke programma's. Zolang het maar niet seksistisch of racistisch is."
Die instelling, dat ‘alles moet kunnen’, past ook binnen de traditie van Rataplan. De zender werd op 7 april 1980 opgericht als spreekbuis voor alternatieve groeperingen als de kraak-, de homo-, de vrouwen- en de antikernenergiebeweging. In Amsterdam bevond zich toen het roemruchte kraakpand de Lucky Luyk, een combinatie van de stripcowboy Lucky Luke en de straat waar dat pand zich bevond. Rataplan is vernoemd naar de hond die de stripheld te pas en te onpas volgde.

Het nog bijna gloednieuwe logo van Radio Rataplan, gemaakt door Peter Kreeuseler

DOORSTART

De ongedwongen houding en misschien ook wel het amateurisme, leverde uiteindelijk mediajuweeltjes op als radiodocumentaires waar een medewerker een uur lang doodgewone mensen volgde. Verschillende (oud)-politici zullen zich nog de 'schoonmaakster' Mien Peters herinneren die hen in het Nimweegs voor het blok zette. Legendarisch is de uitzending waarin ze, toenmalig radicaal-links voorzitter, Joop de Zeeuw vroeg om tijdens een telefonisch interview even met zijn baard langs de hoorn te schuren. Uiteindelijk vertrok ze naar Griekenland om daar een rijschool op te zetten 'Met de lesbus op Lesbos'. Tijdens de Piersonaffaire kreeg de zender landelijke bekendheid omdat de verslagen over de toestand in Nijmegen ook werden uitgezonden de VPRO.
De boete van de RDR maakt een radicaal einde aan deze traditie. Volgens De Jonge gaat het om een actie waarin de Dienst probeert alle zenders die illegaal een frequentie bezetten uit de lucht te halen. Hij vermoedt dat zij de 'ether' schoon willen opleveren voordat de beschikbare frequenties eind dit jaar worden geveild aan de hoogste bieder. "Uiteindelijk betekent het een enorme verschraling van het medialandschap, omdat alleen kapitaalkrachtige commerciële organisaties over blijven. Deze zenders moeten het hebben van reclame waardoor de vrijheid die je hebt als radiomaker erg wordt beknot. Dat is jammer, want radio is een ontzettend laagdrempelig medium. Voor een tientje kun je ten slotte al een toestelletje hebben."
Binnen Rataplan wordt wel nagedacht over een doorstart. Volgens De Jonge zijn de ideeën daarover echter nog lang niet concreet genoeg om ze als serieuze optie te zien.
Vrijdag 11 mei staat daarom het teken van het afscheid. Iedere medewerker krijgt 15 minuten te tijd om een statement te maken. Van zeven tot elf uur 's avonds zullen hoogtepunten te horen zijn. Het laatste uur van Radio Rataplan is een open uur waar alle medewerkers aan mee zullen doen. Om één seconde voor twaalf valt definitief het doek voor de zender.

Tekst: Argé Nieuwenhuijzen