Portret van een bewust werkloze

Beter zinvol werkloos dan zinloos werk

De maatschappij is steeds meer gericht op werk. 'Werk boven inkomen' is het devies van het Centrum voor Werk en Inkomen (CWI), en 'iedereen een traject' dat van de Sociale Dienst. Wie is er vandaag de dag nog werkloos? Vital (34) bijvoorbeeld; hij wendt zich af van de wegwerpmaatschappij en gaat bewust zijn eigen gang.

door Judith van der Graaf

"Het is niet zo dat ik principieel werkloos ben, ik ben alleen nooit aan betaald werk toegekomen", zegt langdurig werkloze Vital. "Ik ben zoals iedereen opgevoed met het idee dat je later gaat werken, voor jongetjes is dat al helemaal vanzelfsprekend. Toch had ik als kind al moeite met de vraag: 'wat wil je later worden?' Ik vind het moeilijk om een keuze te maken voor één ding, want dat betekent dat je veel andere dingen moet laten vallen."
Vital begon al jong met het verzamelen van allerlei spullen die door anderen afgedankt waren. Fietsen, bromfietsen en meubels 'om later zijn huis in te richten'. Hij was zo druk bezig met zijn eigen dingen, dat huiswerk maken er vaak bij inschoot, en hij prompt bleef zitten. Toch slaagde hij uiteindelijk voor zijn eindexamen VWO en Vital ging planologie studeren in Nijmegen. "Die studie was eigenlijk tweede keus: ik had liever architect willen worden, maar dan kon ik niet in de buurt studeren. Het studentenleven is wat aan me voorbijgegaan. Ik was weer vooral bezig met spullen verzamelen en opknappen. Zeven jaar lang woonde ik in een kelderwoning, die ik helemaal wilde verbouwen. In die periode stopte ik met de studie. Na zes jaar en een fikse studieschuld zat ik daar in die kelder tussen de troep en vroeg me af: wat nu?" Na een moeilijk jaar ging Vital bij Unitas cursussen volgen en vrijwilligerswerk doen. Langzaam bouwde hij een nieuwe vriendenkring op met veelal ook werklozen en vulde zijn leven zich met zinvolle activiteiten. Zo geeft hij de cursussen 'Wandelen in de natuur' en 'Keramiek' bij Unitas. Die dingen wil hij niet loslaten voor betaald werk. "Het werken voor een baas valt dan het eerste af."

Traject

De sociale dienst heeft zich al die jaren redelijk coulant opgesteld. Vital verscheen keurig op de heronderzoeken met een stapel brieven en werd verder met rust gelaten. Na een jaar vrijstelling zit Vital nu dan toch ook 'in een traject', zoals dat heet. Hij heeft het idee geopperd om een café te beginnen, vooral voor mensen zoals hij, zonder werk. "Zoiets als de Bijstand, maar dan met minder harde muziek. Ik heb al een locatie gevonden: in West, waar weinig leuke kroegen zijn. Het is mijn bedoeling de zaak op te zetten, maar er niet fulltime te blijven werken, zodat er voldoende tijd overblijft voor andere activiteiten." Als rode draad in zijn leven ziet hij naast het vormgeven in de meeste ruime zin, de strijd tegen de wegwerpmaatschappij. Ooit zou hij wel zijn droom willen verwezenlijken om alsnog architect te worden, maar dat kan nog wel even wachten. "Zolang ik nog geen veertig ben, ben ik nog jong genoeg." Geld vindt hij eigenlijk niet zo belangrijk. "Ik kom prima uit met een bijstandsuitkering, omdat ik zoveel spullen hergebruik. Alleen eten koop ik nieuw."

Als de instanties hem gewoon met rust lieten, zou Vital best tevreden zijn. "Laten ze van de bijstand toch gewoon een basisinkomen maken zonder verplichtingen, en als je dan meer wil verdienen, moet je er iets extra's voor doen." Hij vindt zijn bijdrage aan de maatschappij nu groter dan wanneer hij ergens 'nutteloos' werk zou doen. "Door oude spullen te hergebruiken draag ik er aan bij dat er minder geproduceerd en weggegooid wordt. Mijn doel is om de wereld een stukje mooier en aangenamer te maken."