|
Van militaire vesting tot krakersbolwerk In het fraaie natuurgebied bij de splitsing van Waal en
Rijn, door Sepehr Nayeri Meer dan honderd kamers, met muren van soms wel tweeënhalve meter dik. Het machtige gepantserde Fort Pannerden dat ooit bemand werd door 250 militairen, valt ondanks zijn grootte niet snel op in het fraaie natuurreservaat de Over-Betuwe, ten oosten van Nijmegen. Op de hoofddam van Pannerden ziet de wandelaar op de plaats waar het fort ligt slechts een kleine heuvel in het uitgestrekte rivierenlandschap. Na de kraakactie van drie jaar geleden lijkt het erop dat dit historische erfgoed een nieuwe toekomst voor zich heeft.
Het fort, in 1870 gebouwd ter bescherming van de nieuwe Hollandse waterlinie, verloor na de Eerste Wereldoorlog zijn waarde als eerste verdedigingswerk aan de grens met Duitsland. Nieuwe plannen voor de verdediging en bezuinigingen bij Defensie maakten dat het fort in die jaren steeds minder werd bemand. Het bolwerk viel in 1940 dan ook zonder noemenswaardig verzet in handen van de binnenvallende Duitse troepen. Tijdens de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog is het fort compleet geplunderd. Al het bruikbare werd weggehaald en gebruikt voor de bouw van noodwoningen in de omgeving. Het voormalige bolwerk bleef leeg en verlaten achter en raakte in verval. In 1988 kreeg de Stichting Fort Pannerden het historische bouwwerk - inmiddels erkend als beschermd monument - in erfpacht. De verwaarlozing zette zich echter voort omdat allerlei voorstellen niet van de grond kwamen. Tot drie jaar geleden op 12 juni een zeskoppige krakersgroep de zware ijzeren poort van het gebouw opende en er haar intrek nam. De krakers stelden zich ten doel het fort eigenhandig op te knappen en het voor het publiek toegankelijk te maken.
Drie jaar na de kraak oogt het oude militaire bolwerk na
meer dan een halve eeuw leegstand weer levendig. In het fort huist nu
een woongroep van tien mensen die een collectief vormen en in gezamenlijk
overleg beslissingen neemt over de plannen. Elke eerste zondag van de
maand is er een open dag. “We ontvangen graag mensen voor koffie,
een gesprekje, of een rondleiding door het gebouw”, licht Margriet
van de woongroep enthousiast toe. “Vaak gaan mensen met een geheel
andere indruk weg als ze eenmaal weten waar we allemaal mee bezig zijn.
Ze bekijken ons dan minder sceptisch.” Naast de open dagen wordt
er op elke vijfde zondag een bijzondere activiteit gepland, bijvoorbeeld
een rommelmarkt. Om de activiteiten van het collectief te ondersteunen,
kunnen bezoekers een bijdrage doen in de donatiepot. Ondanks
weinig beschikbare middelen gaan de bewoners door met het opknapwerk en
het uitbreiden van de mogelijkheden van het gebouw. “Als we iets
doen, dan doen we het goed”, vertelt Puk, een ander woongroeplid,
trots. Een nieuwe bar met tegelvloer is in de maak, de computerruimte
is bijna klaar, en binnenkort komt er op internet een website van het
collectief. Verder wordt er hard gewerkt aan een nieuwe keuken om eind
van het jaar van start te gaan met een vegetarisch/veganistisch eetcafé.
Bij al deze werkzaamheden heeft het collectief oog voor de historische
eigenschappen van het pand. Daarnaast wil de woongroep een plek bieden voor allerlei cultuurvormen. “Het fort is een vrije plaats voor autonome kunstuitingen”, legt Puk uit. “Mensen met leuke ideeën en met creatieve uitspattingen die een beetje in ons straatje passen, kunnen vrij gebruik maken van de ruimte die hier aanwezig is”, vult haar huisgenoot Margriet aan. Gedacht wordt aan oefenruimtes voor musici, ateliers voor kunstenaars, onderdak voor theatergroepen en ruimte voor mensen die een feestje willen bouwen. Janneke voegt daaraan toe: “Je moet daarbij het opknappen van de kamers als een uitdaging zien en niet alles voorgekauwd willen krijgen.” Want er is nog veel werk aan de winkel. De website van Fort Pannerden |
||||||||||||||