Wat carnaval betreft, is Nijmegen een ontwikkelingsgebied. Ook al kent deze stad een carnavalstraditie compleet met prinsen, pronkzittingen, bals, en optocht. Het leeuwendeel van de Nijmeegse bevolking heeft niet zoveel met dit in hun ogen platvloerse feestje. Toch wordt van 21 tot en met 24 februari Nijmegen weer omgedoopt tot Knotsenburg en moet burgemeester Ter Horst zich schikken naar de grillen van Prins Gerard I. Oude tijden herleven wanneer de katholieken hier het heft in handen nemen, of liever gezegd hun knots.

Wie denkt dat de knots het instrument uit de prehistorie is waarmee men een mammoet een kopje kleiner maakte, heeft het mis. Vanwege haar eenvoudige hanteerbaarheid en omdat men er makkelijk aan kon komen, was de knots nog in de zestiende eeuw een zeer geliefd hulpmiddel onder de Nijmeegse bevolking. Zo is in de Gelderse Volksalmanak van 1901 te lezen dat Nijmegenaren bekend stonden als krijgshaftig en moedig. Werd dit volk gegriefd, dan verzamelde het zich op de Grote Markt gewapend met knotsen. Het bekendste knotsenincident vond plaats op de vijfentwintigste september van 1566 toen het katholieke deel van de Nijmeegse bevolking met geweld zijn protestantse stadsgenoten de stad uit dreef. Een jaar later werd dit heuglijke feit gevierd door knotsen versierd met rozemarijn voor de deuren van de heldhaftigste oproerkraaiers te zetten. Een traditie was geboren en knotsen waren vanaf dit moment vereenzelvigd met de Nijmeegse katholieken.

Totdat de protestanten onder leiding van Johan van Nassau roet in het paapse eten kwamen gooien. Onder hem wordt Nijmegen geregeerd door staatsgezinde protestanten en treedt de stad, ondanks haar katholieke meerderheid, toe tot de Unie van Utrecht. Het blijft rommelen tussen de twee geloofsvijanden en in 1578 werd de protestantse minderheid van Nijmegen van overheidswege voorzien van knotsen om de katholieken indien nodig met gelijke munt terug te kunnen betalen. Nog zeven jaar hebben de 'Staatsen' het voor het zeggen in Nijmegen. Daarna zijn de katholieken hun bewind, dat het uitdragen van het katholieke geloof verbood, zo zat dat ze Nijmegen door middel van een list aan de Spanjaarden toevertrouwen. Uiteraard tot ongenoegen van de protestantse inwoners, die inmiddels 'knotsendrager' als scheldwoord gebruikten om hun barbaarse katholieke stadsgenoten te beledigen.

Bloederig Nijmegen en haar band met de knots ofwel 'cuyse' is dus hecht. Zo komen we dit ongebruikelijke oorlogstuig tweemaal tegen in het wapen van het rijke Nijmeegse schepengeslacht Cuyseman. En wederom in een legende over een aanval van met knotsen bewapende katholieken op de door protestanten haastig opgeworpen aarden wal als verdedigingsschans bij Lent in 1585. Een jammerlijke poging waarbij velen het leven lieten. Maurits die op dat moment de schans verdedigde, doopte haar vervolgens spottend om tot Knodsenburg. De geschiedenis van dit aan de overzijde van de Waal gelegen fort is voornamelijk bloederig. Opgeworpen om Nijmegen op de Spanjaarden te heroveren, was Veur-Lent tijdens de Tachtigjarige Oorlog meerdere malen het toneel waarop de strijd tussen de protestantse Staatsen en de katholieke Spanjaarden zich voltrok.

\ Nijmegen onder vuur tijdens de Tachtigjarige oorlog (bron: www.noviomagus.nl)

Hadden de Staatsen het fort in handen, dan regende het kanonskogels op Nijmegen. Veroverden de Spanjaarden de schans, dan werd deze geslecht. Een dikke eeuw later maakten de Fransen dankbaar gebruik van Knodsenburg en veroverden vandaaruit na een wekenlange beschieting Nijme-gen. Heden ten dage is er nauwelijks meer iets van dit roemruchte fort over. Er is nog wel gesproken over een eventuele wederopbouw in het kader van de aanleg van de Waalsprong, maar dit bleek niet realiseerbaar.

Kortom, het verhaal achter de knots en Knotsenburg is er nou niet een waar de inmiddels geciviliseerde katholieke Nijmegenaar meteen trots op kan zijn.