"De pers draagt bij aan tegenstellingen"

Leon Wecke over Afghanistan

Reageer op dit artikel in het forum

"De pers draagt bij aan tegenstellingen"

Polemoloog Leon Wecke van de Katholieke Universiteit Nijmegen onderzocht het vijandbeeld van de Nederlanders, na 11 september. De angst voor het terrorisme staat, niet verrassend, inmiddels met stip op nummer een. De Nederlander is zelfs bevreesder voor terroristische aanslagen dan voor aids of verkeersongevallen. Volgens Wecke heeft dat veel te maken met de aandacht in de media.

door Marc Derks

De kans op een miljoenenprijs in de loterij is talloze malen groter dan de kans ooit slachtoffer van terrorisme te worden. Desondanks wordt die laatste mogelijkheid door veel Nederlanders als reëel ervaren. Dit blijkt uit het onderzoek dat Leon Wecke, enthousiast werkzaam ("mij krijgen ze hier niet weg hoor") bij het Centrum voor Internationaal Conflict-analyse en -Management, heeft uitgevoerd. Een onterechte angst, die Wecke verklaart door de eindeloze herhaling van wat hij 'de STER-spot van de rampen in de Verenigde Staten' noemt. De Nederlander wordt door de journalistiek een eenzijdig beeld voorgeschoteld. Wecke: "De gedachte dat de journalist de waakhond van de democratie is, is een mythe. Dat zou namelijk impliceren dat hij de ware feiten kent en dat is niet zo."

Journalisten zijn ook gewoon mensen met hun eigen vooroordelen die bovendien afhankelijk blijven van de beschikbare informatie. Zo is informatie uit Afghanistan bijvoorbeeld veel moeilijker toegankelijk dan uit New York, nog los van de expliciete censuur die door de Amerikaanse media wordt toegepast. "Want het is maar de vraag of de videobanden van Bin Laden echt geheime boodschappen bevatten. Het zou juist goed zijn om beide partijen aan het woord te laten." Maar als je te veel aan de andere kant gaat zitten, wordt je als verrader gebrandmerkt. Kijk naar Peter Arnett van CNN. Die versloeg de Golfoorlog vanuit Bagdad en werd gezien als verrader van de Amerikaanse troepen."

Waakvlammetje

Ondertussen groeit in Nederland het verzet tegen de oorlog in Afghanistan. In Amsterdam vond op 20 oktober de manifestatie 'Stop de oorlog. Stop de geweldsspiraal' plaats. In Nijmegen wordt elke donderdagavond gedemonstreerd tegen de oorlog. De manifestatie in Amsterdam werd gesteund door een platform van 200 organisaties maar er kwamen 'slechts' ruim vijfduizend mensen. "Sommige van die organisaties bestaan uit de voorzitter, de penningmeester en de buurvrouw die voor de gezelligheid meegaat", verklaart Wecke. "De demonstraties hebben wel een klein beetje zin omdat er een waakvlammetje levend wordt gehouden. Grootschalige demonstraties en een omslag in de publieke opinie zijn echter niet te verwachten."
Dat heeft volgens Wecke een duidelijke reden: de voorwaarden voor een mobilisatie van de massa zijn niet aanwezig. "Ten eerste moet het onderwerp simpel zijn en de oplossing ook", legt de polemoloog uit. "Dat was bij de kruisrakettenkwestie het geval maar dit probleem is veel te ingewikkeld. De oplossing ook, want er rijzen vragen als 'Maar er moet toch iets gedaan worden?' en 'Als je Bin Laden oppakt komt er dan niet gelijk een ander voor hem in de plaats?' Ten tweede is er geen sprake van dat maatschappelijke instituties als kerken, vakverenigingen, politieke partijen, omroeporganisaties en sectoren uit het onderwijs een duidelijk standpunt in gaan nemen, zoals bij de kruisraketten het geval was."

Zwarte schaap

Nederland heeft in de afgelopen periode haar bezorgdheid geuit, bijvoorbeeld over de toepassing van clusterbommen in Afghanistan. "Doordat we ons ook al afvroegen wat Artikel 5 voor gevolgen zou hebben voor een eventuele bijdrage en of we wel 'ja' zouden zeggen, is Nederland toch al het zwarte schaap. Men kan daarom de Nederlandse regering niet verwijten dat ze kritiekloos, zonder enig voorbehoud, achter de bombardementen is gaan staan. Het is niet eenvoudig om, als klein lid van een bondgenootschap, 'we willen toch graag weten hoe het staat met de mensenrechten' te roepen als de rest allemaal ja zit te knikken."

Een neutrale positie is voor Nederland geen optie. Wecke: "Dat is onmogelijk. Omdat we lid zijn van de NAVO zou dit volstrekt ongeloofwaardig overkomen. Toch is het duidelijk dat Nederland een van de meest kritische leden is geweest."

Videoboodschappen

In Nijmegen werd een school in brand gestoken en in Ede leek het erop dat Marokkaanse jongeren direct na de aanslagen in de Verenigde Staten aan het feestvieren waren. "Dit zijn incidenten, ik zie geen burgeroorlog ontstaan", zegt Wecke stellig. "De pers heeft deze incidenten uitvergroot. De Marokkaanse jongeren waren al aan het feesten voordat de aanslagen hadden plaatsgevonden. Er is een eenzijdig, subjectief politierapport door de pers breed uitgemeten. Die heeft daarmee een bijdrage heeft geleverd aan de tegenstelling in de maatschappij."

En de zogenaamde 'Oorlog tussen de islam en het Westen' die Bin Laden aanhaalt in videoboodschappen? "Dat is volslagen onzin. 'Het Westen' en 'De islam' bestaan helemaal niet als homogeen blok. Daarnaast zijn er met de globalisering allerlei verbanden tussen staten en organisaties tot stand gekomen: een netwerk met de groeiende onmogelijkheid van oorlog tussen staten als positief gevolg."
Maar om tot een duurzame vrede te komen is meer nodig, weet Wecke. "Dan moet de buitenlandse politiek van het westen en vooral de VS fundamenteel veranderen. Het land moet zich normaal gedragen en zorgvuldiger omgaan met de belangen van de Arabische wereld. Tevens is het van belang om in arme landen de armoede en uitzichtloosheid te bestrijden, mede door ontwikkelingsassistentie."

Ook op kleine schaal kan er iets ondernomen worden. "In Nijmegen kunnen comités, organisaties en clubs activiteiten ondernemen die gericht zijn op hoe moslims en Christenen met elkaar omgaan en op een correcte uitleg van de essentie van de islam. Ook op scholen kan hier aandacht aan geschonken worden. En er kunnen stedenbanden opgezet worden."